MTBF MTTR nedir ve neden birlikte okunur
MTBF MTTR nedir sorusu, bakım ekibinin performansını sayıyla konuşmak isteyen her yöneticinin karşısına çıkar. İkisi de güvenilirlik mühendisliğinden gelen ölçütlerdir ve birlikte okunduklarında bir makinenin ne sıklıkla durduğunu ve durduğunda ne kadar sürede ayağa kalktığını anlatır.
MTBF, arızalar arası ortalama süredir; makinenin ne kadar güvenilir çalıştığını gösterir. MTTR, ortalama onarım süresidir; bakım organizasyonunun bir arızaya ne kadar hızlı ve etkin cevap verdiğini gösterir. Kullanılabilirlik ise bu ikisinin sonucudur: makine planlanan zamanın ne kadarında gerçekten çalışabilir durumdaydı.
Tek başına hiçbiri yeterli değildir. Yüksek MTBF ama çok uzun MTTR olan bir makine nadir ama uzun süre durur; düşük MTBF ama kısa MTTR olan makine sık ama kısa durur. İkisi birlikte hangi tarafa yatırım yapılacağını söyler.
Tanımlar ve formüller
Formüller sade tutulmuştur; önemli olan aynı tanımın filo genelinde tutarlı uygulanmasıdır.
MTBF eşittir dönem içindeki toplam çalışma süresi bölü aynı dönemdeki arıza sayısı. Çalışma süresi olarak makinenin gerçekten çalıştığı saat ya da planlı çalışma süresi eksi duruş süresi kullanılır. Sonuç saat cinsindendir.
MTTR eşittir dönem içindeki toplam onarım duruş süresi bölü arıza sayısı. Onarım süresi, arızanın bildirildiği andan makinenin tekrar çalışabilir hale geldiği ana kadar geçen süredir; parça bekleme ve servis bekleme süreleri de bu sürenin içindedir, çünkü makine o sırada da çalışmaz.
Kullanılabilirlik oranı eşittir planlı çalışma süresi eksi toplam duruş süresi, bölü planlı çalışma süresi, çarpı yüz. Planlı çalışma süresi şirketin günlük planladığı vardiya saatidir; bir makine için günde 10 saat planlanmışsa hesap bu 10 saat üzerinden yapılır.
Duruş kaydının önemi
Bu üç ölçütün ortak girdisi duruş süresidir. Duruş doğru kaydedilmezse MTTR kısa, kullanılabilirlik yüksek ve MTBF iyimser çıkar; rapor güzel görünür ama saha gerçeğiyle ilgisi kalmaz.
Duruş kaydında en sık kayıp, başlangıç ve bitiş anlarının sonradan hatırlanarak yazılmasıdır. Arızanın bildirildiği an ile kapatıldığı an sistemde kayıtlıysa duruş süresi otomatik oluşur ve tartışmaya kapanır. Aynı şekilde bakım için atölyeye alınan makine ve şantiyeler arası transferdeki makine de o süre boyunca çalışamaz durumdadır; bu süreler de duruştur.
Bir diğer kayıp, makinenin çalışabilir durumda kalmasına rağmen açılan arızaların duruş sayılmasıdır. Arıza kaydında makinenin çalışabilir olup olmadığı ayrı bir alan olarak işaretlenmeli, sadece çalışamaz arızalar duruş başlatmalıdır.
Planlı ve plansız duruş ayrımı
Bütün duruşlar aynı değildir. Planlı bakım için ayrılan süre önceden bilinir, iş programına yazılır ve üretim kaybı yaratmadan yönetilir. Plansız duruş ise arızadan gelir; şantiyeyi hazırlıksız yakalar ve gerçek kaybı oluşturur.
MTBF ve MTTR yalnızca plansız duruşlar, yani arızalar üzerinden hesaplanır. Kullanılabilirlik ise iki şekilde raporlanabilir: toplam kullanılabilirlik tüm duruşları içerir, operasyonel kullanılabilirlik yalnızca plansız duruşları içerir. Hangisini kullandığınızı raporda açıkça belirtmek karşılaştırmayı anlamlı kılar.
Duruş sebebinin arıza, bakım ve transfer olarak ayrı ayrı kaydedilmesi bu ayrımı mümkün kılar. Sebep kırılımı olmayan bir duruş toplamı, planlı bakımı artırmanın kullanılabilirliği düşürdüğü gibi yanlış bir sonuca yol açabilir.
İyi yönetilen bir filoda zaman içinde beklenen eğilim, plansız duruşun azalıp planlı duruşun görece artmasıdır. Toplam duruş aynı kalsa bile bu kayma, kaybın öngörülebilir hale geldiğini gösterir ve tek başına bir iyileşme işaretidir.
Hedef değerler nasıl belirlenir
Evrensel bir MTBF veya kullanılabilirlik hedefi yoktur; değer makine tipine, yaşa, çalışma koşuluna ve sektöre göre değişir. Dışarıdan alınan sayılarla kendinizi karşılaştırmak yerine kendi verinizden yola çıkmak daha sağlıklıdır.
Pratik yöntem şöyledir: en az üç ila altı aylık düzgün duruş verisi toplayın, makine grubu bazında mevcut MTBF, MTTR ve kullanılabilirlik değerlerini hesaplayın, sonra her grup için mevcut ortalamayı kademeli iyileştirecek bir hedef koyun. Hedef, grubun en iyi makinesinin değerine yaklaşmak gibi somut bir referansa bağlanabilir.
Hedefleri ölçüt bazında ayırın. MTBF hedefi bakım programının ve parça kalitesinin etkisini ölçer; MTTR hedefi atölye kapasitesi, parça bulunurluğu ve servis süresinin etkisini ölçer. Aynı anda ikisini iyileştirmek zordur; hangisinin daha büyük kayıp yarattığını veri söyler.
Kullanılabilirlik raporu nasıl okunur
Raporu okurken önce filo toplamına değil makine ve grup kırılımına bakın. Filo ortalaması iyi görünürken birkaç makine sürekli duruyor olabilir; en çok duran makineler listesi işe başlanacak yeri gösterir.
Ardından duruş sebep dağılımına bakın. Arıza duruşu ağır basıyorsa bakım programı ve operatör kullanımı incelenir; bakım duruşu ağır basıyorsa bakım planlaması ve atölye süresi; transfer duruşu ağır basıyorsa şantiye lojistiği. Son 12 aylık eğilim, alınan aksiyonların işe yarayıp yaramadığını gösterir.
Son olarak MTTR bileşenlerine inin. Onarım süresinin büyük kısmı parça beklemeyle geçiyorsa sorun atölyede değil stok politikasındadır. Aynı makinede aynı kategoride tekrar eden arızalar varsa onarım yapılıyor ama kök neden çözülmüyor demektir.
Reper Ops bunu nasıl yapar
Reper Ops duruşları elle takip ettirmez. Makine çalışamaz olarak işaretlenen bir arıza açıldığında duruş kaydı kendiliğinden başlar ve arıza kapandığında biter; bakım iş emri ve şantiye transferi süreleri de aynı mantıkla duruşa yazılır. Planlı günlük çalışma saati şirket, makine grubu veya tek makine bazında tanımlanır ve kullanılabilirlik oranı bu değere göre hesaplanır.
MTBF ve MTTR makine ve filo bazında raporlanır; en çok duran makineler panelde ilk sıralarda listelenir ve son 12 ayın duruş süresi sebep kırılımıyla grafikte gösterilir. Gerektiğinde duruş kaydı yetkili kullanıcı tarafından düzeltilebilir ve değişiklik denetim izine yazılır. Tekrar eden arızalar risk skorunu yükselterek kök neden çözülmemiş makineleri öne çıkarır.