İş makinesi duruş nedenleri iki katmanda sınıflandırılır
İş makinesi duruş nedenleri önce beş ana sınıfa, sonra her sınıfın altındaki az sayıda neden koduna ayrılır. Ana sınıflar planlı, plansız, bekleme, dış etken ve lojistiktir; ana sınıf duruşun kimin sorumluluğunda olduğunu, neden kodu ise ne yapılacağını söyler.
Örnek: bir ekskavatör üç gün durdu. Kayıtta yalnız durdu yazıyorsa hiçbir karar çıkmaz. Neden arızaysa mesele atölyedir ve kullanılabilirliği düşürür; iş yoksa soru planlamadır; hava ise kimsenin sorumluluğu değildir ama kira sözleşmesinde karşılığı olup olmadığına bakılır. Aynı üç günlük kayıt üç farklı masaya gider.
Sınıflandırmaya neden ihtiyaç var
Dört karar aynı duruş verisinden çıkar. Kullanılabilirlik duruş saatinden hesaplanır; kira kesintisi için duruşun hangi gün durumuna düştüğü belirleyicidir; arıza kaynaklı duruş onarım maliyetine bağlanır; sorumluluk için kimin kaydettiği ve hangi sınıfta olduğu önemlidir. Nedenler karışırsa dört karar birden bozulur: bekleme olarak yazılan bir arıza arıza sayısına ve onarım süresine girmez, MTBF'yi olduğundan iyi gösterir ve kira kesintisini yanlış güne bağlar; arıza olarak yazılan bir iş yokluğu ise atölyenin onarım süresini şişirir.
Günlerin kira karşılığı, yani hangi gün durumunun faturalandığı ya da kiradan düşüldüğü kiralık iş makinesi hakedişi rehberinde anlatılıyor. Burada konu o hesabın girdisini, yani duruşun kendisini temiz kaydetmek.
Beş ana sınıf ve kimin sorumluluğunda oldukları
Her sınıfın sahibi farklıdır. Bu ayrım, haftalık toplantıda doğru kişinin konuşmasını sağlar.
- Planlı: önceden takvimlenen bakım ve revizyon. Sorumlu bakım sorumlusu ya da atölye şefidir; amaç duruşu önceden bildirmek ve kısa tutmaktır.
- Plansız: arıza ve kaza. Sorumlu makine şefi ve atölyedir; amaç sıklığı ve süreyi azaltmaktır.
- Bekleme: makine sağlam, ama iş ya da operatör yok. Sorumlu formen ve şantiye şefidir; bu bir planlama sorusudur.
- Dış etken: hava, resmi tatil, izin ya da yerel yasak. Şantiye şefi kaydeder; müdahale edilemez, ama sözleşmedeki karşılığı kontrol edilir.
- Lojistik: nakliye ve işin malzemesinin gelmemesi. Sorumlu sevk ve satın alma tarafıdır.
Üründeki duruş türleri bu şemaya nasıl oturur
Ürün tarafındaki duruş türleri plansız (arıza), planlı (bakım), bekleme, nakliye ve kaza olarak beş tanedir. Eşleşme doğrudandır: arıza ve kaza plansız ana sınıfa, bakım planlıya, bekleme beklemeye, nakliye lojistiğe girer. Hava ve tatil için puantajın gün durumları (Hava muhalefeti, Tatil) kullanılır; iş yok ve operatör yok gibi ayrımlar için firma kendi gün durumunu ekleyebilir. Arıza kayıtlarında firmanın tanımladığı arıza kategorisi zorunludur; plansız sınıfın neden kodları büyük ölçüde bu listedir.
Örnek kod listesi
Aşağıdaki liste bir başlangıç taslağıdır; her satırdaki örnek varsayımdır. Firma kendi sahasına göre kısaltır.
Duruş kodu için örnek liste
| Sınıf | Neden | Örnek | Kim kaydeder | Hangi göstergeye girer |
|---|---|---|---|---|
| Planlı | Periyodik bakım | 500 saat bakımı için makine atölyeye alındı | Bakım sorumlusu, iş emriyle | Kullanılabilirlik duruş süresi; MTTR dışında |
| Planlı | Planlı onarım | Önceden planlanan yürüyüş takımı değişimi | Makine şefi | Kullanılabilirlik duruş süresi; bakım maliyeti |
| Plansız | Arıza (hidrolik, elektrik, motor gibi kategoriyle) | Bom hortumu patladı | Operatör ya da formen açar; atölye çalışır duruma getirince kapanır | MTBF, MTTR, kullanılabilirlik; arıza onarım maliyeti |
| Plansız | Kaza | Çarpma sonrası makine çalışamıyor | Şantiye şefi, kaza kaydıyla | Kullanılabilirlik; kira kesintisi kusura bağlı; tazminat ve sigorta tutarı maliyete girmez |
| Plansız | Parça bekleme (açık arıza içinde) | Hidrolik pompa için yedek bekleniyor | Aynı arıza kaydı | Ayrı görünmez, MTTR içine girer; duruş makine çalışır duruma gelene kadar sürer |
| Bekleme | İş yok | Kazı alanı hazır olmadığı için makine boşta | Formen | Kullanılabilirlik duruş süresi; kullanım oranında onaylı puantaj durumuna göre paydadan düşer |
| Bekleme | Operatör yok | Vardiya operatörü gelmedi, yedek atanmadı | Formen | Kullanılabilirlik duruş süresi; operatör atama kaydıyla birlikte okunur |
| Dış etken | Hava muhalefeti | Yoğun yağış nedeniyle çalışma durdu | Şantiye şefi, puantaj taslağını düzelterek | Puantaj günü; kiradan düşülür işareti sözleşmeye göre |
| Dış etken | Resmi tatil | Bayram günü iş yapılmadı | Şantiye şefi | Puantaj günü; kira kararı sözleşmenin tatil maddesine göre |
| Lojistik | Nakliye | Makine alçak yataklı araçla B şantiyesine taşınıyor | Sevk sorumlusu; sevkte nakliye duruşu açılır | Nakliye duruşu; kira etkisi sevk sorumluluğuna bağlı |
| Lojistik | Malzeme bekleme | Kırıcı ucu gelmediği için sağlam makine duruyor | Formen | Kullanılabilirlik duruş süresi (bekleme); satın alma kaydının tarihleriyle birlikte okunur |
| Belirsiz (geçici) | Neden yazılmadı | Duruş açık, neden boş | Şantiye şefi kapatır | Hiçbir kararda güvenilir değil; ay kapanışından önce sıfırlanmalı |
Kayıt akışı: kim, ne zaman, hangi kayıt
Akış, kaydı makinenin başındaki kişiden başlatıp gün sonunda şantiye şefinde toplar. Reper Axis'te arıza, kaza ve sevk kayıtları duruşu kendiliğinden başlatır; kalan haller için duruş girme yetkisi olan kişi elle duruş kaydeder.
- Operatör ya da formen arızayı makine çalışamaz işaretiyle açar; duruş kendiliğinden başlar. Makine çalışır durumda işaretlenince kapanır.
- Kaza kaydında makine çalışamıyorsa kaza duruşu açılır; sevk kaydında nakliye duruşu açılır.
- İş yok, operatör yok ve benzeri bekleme hallerini duruş girme yetkisi verilen kişi, çoğu şantiyede formen, elle duruş olarak girer.
- Her gün için sistem günlük puantaj taslağını sayaç, duruş, sevk ve operatör atamasından üretir; şantiye şefi düzeltir ve onaylar (makine puantajı modülüyle).
- Hafta sonunda duruş dağılımı toplantıya getirilir; ay bitince puantaj kilitlenir.
Bir arızanın duruş kaydına dönüşmesi: örnek zaman çizelgesi
Örnek: salı sabahı 09.40'ta bom hortumu patladı. Formen kaydı arıza kategorisi hidrolik ve makine çalışamaz işaretiyle açar; duruş o dakikada başlar. Öğleye doğru yedek hortum siparişi verilir ve kayıt aynı kalır: parça beklenen süre ayrı bir duruş değil, açık arızanın içindedir. Çarşamba 14.20'de atölye hortumu takıp makineyi çalışır durumda işaretler, duruş kapanır.
Toplam 28 saat 40 dakikalık tek bir plansız duruş oluşur; ana sınıf plansız, neden hidrolik arıza, kaydeden formen ve atölyedir. Haftalık toplantıda bu kayıt hem arıza sayısına hem duruş süresine girer. Parça bekleme süresi ayrı gösterilmez, açık arızanın plansız duruşuna ve MTTR hesabına dahildir; bu süreyi ayrıca izlemek isteyen firma onu satın alma kaydının tarihlerinden okur.
Kayıt kuralları: kararı firma verir
Aşağıdaki kuralların hepsi firmanın vereceği kararlardır. Yazılım bunları dayatmaz; yazılı olmadıklarında her şantiye kendi kuralını uygular ve şantiyeler birbiriyle karşılaştırılamaz.
- Başlangıç ve bitiş zamanı gerçek anla kaydedilir. Sonradan hatırlanarak yazılan saat onarım süresini kısa, kullanılabilirliği yüksek gösterir; ölçülerin tanımı için MTBF ve MTTR rehberine bakın.
- Tek baskın neden: aynı anda iki neden varsa kayıt tek nedene yazılır. Örnek kural: o anda neden ortadan kalksa makine çalışabilir miydi diye sorun. Yağmur dinse de hortum patlaksa makine çalışamazsa neden arızadır.
- Belirsiz kayıt için bir kapatma sorumlusu ve süre belirleyin. Örneğin şantiye şefi, belirsiz duruşları ay kilitlenmeden önce kapatır.
- Kısa duruş eşiği: örnek olarak 10 dakikadan kısa duruşlar kayıt açılmadan geçilebilir. Eşik düşükse kayıt yorgunluğu doğar, yüksekse sık küçük duruşlar görünmez olur.
- Çakışan duruşlar iki kez sayılmaz; aynı makinede aynı saat aralığında tek kayıt kalır.
- Kod listesi yılda bir gözden geçirilir; ay ortasında kod değişikliği karşılaştırmayı bozar.
Örnek bir haftanın duruş dağılımı
Aşağıdaki rakamlar örnektir: beş makinelik bir grupta haftada toplam 120 saat duruş kaydedilmiş olsun.
Örnek haftanın duruş dağılımı (Pareto sırası, rakamlar varsayımdır)
| Ana sınıf ve neden | Duruş saati | Pay | Birikimli pay |
|---|---|---|---|
| Plansız: arıza (hidrolik) | 34 | %28,3 | %28,3 |
| Bekleme: iş yok | 26 | %21,7 | %50,0 |
| Dış etken: hava | 22 | %18,3 | %68,3 |
| Planlı: bakım | 16 | %13,3 | %81,7 |
| Lojistik: nakliye | 10 | %8,3 | %90,0 |
| Bekleme: operatör yok | 7 | %5,8 | %95,8 |
| Belirsiz | 5 | %4,2 | %100,0 |
Pareto okuması: aynı sayı, farklı masalar
İlk iki kalem haftanın yarısıdır, ama aynı masaya gitmezler: 34 saatlik arıza atölyenin, 26 saatlik iş yokluğu planlamanın konusudur. Hava 22 saatle üçüncüdür ve yönetilemez; ona yalnız sözleşmedeki karşılığı sorulur. Firmanın etkileyebildiği kalemler (arıza, iş yok, operatör yok, belirsiz) 72 saat, yani yüzde 60'tır. Belirsiz 5 saat küçük görünür ama sıfıra inmesi gerekir; çünkü bu saatlerin sahibi yoktur.
Duruş süresi, MTBF ve MTTR makine ve makine grubu bazında kullanılabilirlik raporunda görülür. Arıza payı büyüyorsa sıradaki adım tekrarlayan nedenlerin ayrıştırılmasıdır; yöntem için kök neden analizi rehberine bakın.
Kod listesini şişirmemek
Şema dağınık kalınca ilk refleks daha çok kod eklemektir; oysa 40 kodluk liste sahada kullanılmaz, formen ilk makul görünen kodu seçer. Her yeni kod için tek bir test yeterlidir: haftalık toplantıda bu iki kod farklı bir karar doğuruyor mu? Doğurmuyorsa tek kodda birleşirler. Arıza kategorisinde de aynı kural geçerlidir: hidrolik kaçak ile yağ kaçağı ayrı yazılırsa Pareto bölünür.
Sıkıştığınız yerde ana sınıfa bakın. Ana sınıf doğruysa neden kodu hatalı olsa bile sorumluluk kararı çoğu zaman doğru çıkar; ana sınıf yanlışsa en güzel neden kodu da yanlış masaya gider.
